Leo Buytaert maakt unieke kerststallen in een fles

Hoe begint iemand met het maken van kerststallen in een fles?
Leo Buytaert: “Het is allemaal begonnen met miniatuurschepen in flessen. Op mijn 16de ben ik matroos geworden op de lange omvaart naar Congo en Amerika en zat ik vaak vier maanden of langer op zee. Er waren geen gsm’s, televisietoestellen of computers in die tijd, dus deden we andere zaken om de tijd te verdrijven. Enkele collega-matrozen gebruikten toen flessen om daar miniatuurschepen in te maken en zij hebben mij het vak geleerd. De kleinste miniaturen die ik gemaakt heb, waren voor flesjes van nog geen 6 cm lang.”

En sindsdien ben je niet meer gestopt?
“Ik heb een tijdje de flessen ingeruild voor het restaureren van oude koffiemolens. Op een gegeven moment stonden de kasten vol met al die gemaakte koffiemolens. (lacht) Werken met die kleine, fijne handelingen, dat ligt me heel erg. Maar vraag me niet om iets van elektriciteit of elektronica te doen, want dat kan ik niet. Dus zeggen dat ik een handige Harry ben, is overdreven. Het is mijn schoonzoon die me uiteindelijk gevraagd heeft om opnieuw een miniatuur in een fles te maken en zo heb ik de koffiemolens opnieuw ingewisseld voor mijn vroegere hobby. Daarna ben ik er niet meer mee gestopt.”

Wanneer ben je dan begonnen met kerststallen in flessen te maken?
“Zo’n 30 jaar geleden. Ik was wat uitgekeken op de schepen, maar toen zag ik een kerststal en dacht ik: waarom die eens niet in een fles maken? Dus ben ik overgestapt op kerststallen. Intussen heb ik ook verschillende herkenbare gebouwen uit Meerhout, zoals de watermolen, in een fles nagemaakt.”

Hoe ga je dan te werk?
“Het begint altijd met de fles. Wanneer ik een nieuwe fles zie, dan kan ik meteen visualiseren welke invulling ik die wil geven. Hoe de kerststal er moet uitzien, welke stijl, hoe groot en met welke figuren. Het ontwerp van zo’n miniatuurkerststal zit volledig in mijn interne computer, ik teken niets uit op papier. Ik ben altijd de enige die weet hoe de miniatuur er uit zal zien. Daarna werk ik het ontwerp uit met de concrete materialen en leg ik alle stukjes klaar op mijn werktafel.”

En dan begin je alles in de fles te stoppen?
“Nog niet meteen. Eerst maak ik in de fles een stevige grondlaag waar je nadien dan alles op kunt bevestigen. Die basis bestaat uit stopverf. Die geef ik een kleur en ik maak er dan kleine bolletjes van. Die kneed ik en leg ik op de bodem van de fles. In de fles zelf probeer ik die bolletjes zoveel mogelijk samen te duwen zodat er een solide basis ontstaat. Daarbovenop komt een soort houten vloer waar de rest op gebouwd wordt.”

Zoals je het vertelt, lijkt het heel gemakkelijk.
(Glimlacht) “Ik doe dat nu al zovele jaren, dat het soms lijkt alsof ik met mijn handen in de fles bezig ben. Terwijl dat uiteraard niet zo is. Je moet er altijd rekening mee houden dat alles door de flesopening moet gaan en dat varieert van fles tot fles. Regelmatig moet ik iets in verschillende stukken zagen en in de fles weer samenstellen. Of moet ik een figuurtje bijvijlen om het in de fles te krijgen.”

Hoe krijg je dan alles op z’n plaats?
“Met veel lijm. (lacht) Het gebeurt regelmatig dat er rond de flesopening een hele laag lijm zit, van de onderdelen die erlangs geschuurd hebben. Maar net zoals een schilder een hele pot verschillende penselen heeft, heb ik tal van metalen staafjes met verschillende werktuigjes om te gebruiken om heel precies alle onderdelen te kunnen manipuleren zoals ik het wil.”

Waar haal je je materialen vandaan?
“De flessen zijn vaak wijnflessen of -vaatjes en komen bijna altijd uit kringwinkels. Of ik krijg ze van mensen die er voor mij mee naar uitkijken. De houten stukken zijn een allegaartje aan wegwerpmaterialen, zoals stokjes die in bloempotjes zitten of spatels om verf mee te mengen. Bij de lokale doe-het-zelfzaak mag ik altijd zulke onbewerkte stokjes gaan halen. De miniatuurfiguurtjes maak ik niet zelf, die komen ook uit kringwinkels of uit een winkel in Scherpenheuvel, waar ze zulke miniatuurtjes verkopen.”

Je moet toch een vaste hand en een goed zicht hebben om dit te doen, niet?
“Ik heb intussen wel al een bril nodig, hoor. (lacht) Maar ja, je moet er wel rustig bij kunnen blijven om die vaste hand te bewaren. En dan moet je weten dat ik eigenlijk een echte zenuwpees ben, maar die zenuwachtigheid verdwijnt wanneer ik aan mijn miniaturen werk. Met de radio op de achtergrond, terwijl ik naar de vogeltjes in de tuin kan kijken of naar de hond van de achterburen, dan komt een mens echt tot rust.”

Voor wie maak je de flessen?
“Eigenlijk voor wie die ze maar wil. Soms maak ik flessen op bestelling. Maar even goed maak ik ze zomaar en verkoop ik ze op kerstmarkten of andere tentoonstellingen. Wel gaat er telkens een deel van het bedrag naar het goede doel. Ik nam zo jarenlang deel aan de markt voor de Warmste Week van Danny Spaepen in Westerlo. Maar toen hij overleed, is dat initiatief gestopt. Ik heb ook tentoongesteld in Geel, Diest en Rijkevorsel. Mijn mobiliteit wordt nu wat minder, dus is het voor mij niet meer zo eenvoudig om mijn flessen te tonen.”

Wat zijn de reacties op de flessen?
“Heel goed. Ik ben nog niemand anders tegengekomen die kerststallen in flessen maakt, dus dat maakt ze uniek. Ik weet dat op vroegere markten flessen gekocht zijn die mee naar Amerika, Polen en Roemenië zijn genomen. Maar voor mij kwamen de mooiste reacties toch wel van mijn kleinkinderen, intussen een ‘elftal en twee reserven’ groot, toen ik meedeed aan de tweejaarlijkse edities van de Meerhoutse AmateurKunsten. Mijn flessen stonden een keer in hun school opgesteld en een andere keer in het gemeentehuis waar mijn dochter werkt. Toen waren ze heel trots op opa!”

Krijg je opvolging in de familie?
“Niet meteen. Miniatuurbouwers zijn een uitstervend ras, vrees ik. Twee van mijn gewaardeerde collega’s, Theo Van Nueten en Jos Daelemans, maken miniatuurkerststallen om op tafel te zetten. Maar buiten ons drieën ken ik eigenlijk niemand die dit doet. Wij worden ook allemaal een dagje ouder. Ook het ambacht van miniatuurschepen in een fles verdwijnt. Maar bij leven en welzijn wil ik zo lang mogelijk met deze hobby doorgaan.”

Kerstmis is in aantocht. Betekent deze periode dan een drukke periode voor jou?
“Eigenlijk niet. Ik moet nog een dak leggen op de kerststal waar ik nu mee bezig ben — dat is de afwerking van een kerststal — maar nadien ruim ik mijn werkplaats op tot in januari. Mijn vrouw doet aan bloemschikken en tegen de kerstdagen maakt zij kerstkransen. Dus moet mijn hobby even wijken.” (lacht)

Foto’s: Annelies Vrints