De gevleugelde kunst van Klaartje Gilliams

Klaartje, vogels vormen steevast de leidraad in je kunstwerken. Hoe is die passie er gekomen?
Klaartje Gilliams: “Ik denk dat dit allemaal stamt uit mijn kindertijd. Ik verzamelde porseleinen beeldjes van vogels. Of beter nog, wanneer wij als kind werden beloond kreeg mijn zus een beeldje van een hond of een kat, ik kreeg er dan eentje van een vogel. Van het één kwam het ander en zo had ik na een tijdje een heel mooie reeks. In antieke boeken deden we opzoekwerk naar de oorsprong van de beeldjes en naar de vogels zelf. Dat is me altijd blijven achtervolgen. Ik vond het ook een nuttige bezigheid. Als kind ben ik opgegroeid zonder televisie, iets wat ik trouwens ook met mijn kinderen heb gedaan. En dat is misschien niet eens zo slecht. Nu zie ik mensen voortdurend scrollen op hun mobiele telefoon en dat is niet aan mij besteed. Als er nieuws te rapen is, dan verneem ik het wel van de mensen in de straat of uit mijn directe omgeving. In mijn werken zijn vogels prominent aanwezig, het is mijn kenmerk geworden. Het zijn ook fascinerende dieren, veelzijdig en je kan er alle kanten mee uit. Het gebeurt dat men niet meteen een vogel ziet in mijn werk, terwijl het voor mij duidelijk is. Want kunst is ook een vorm van interpretatie, hoe je iets bekijkt.”

Maar je leven speelde zich wel vaak in de lucht af, want je hebt een mooie carrière als stewardess achter de rug?
“Klopt, toen in 1994 de VLM vanuit Antwerpen uit de grond werd gestampt, ging ik mee aan boord. Later stapte ik over naar DAT, wat dan weer Brussels Airlines zou worden. Het was een leraar van de academie die me op het idee bracht om in de luchtvaartsector aan de slag te gaan. Ik werkte toen in de bakkerij van Delhaize, iets helemaal anders dus. Dat vliegen zat misschien wel in de genen, want mijn mama had als militair verpleegster ook heel wat vluchten achter haar naam staan. Ze moest immers regelmatig mee naar Congo voor onder meer repatriëringen. Lang heeft ze dat niet gedaan want toen er kinderen kwamen, bleef ze thuis om voor ons te zorgen. In de periode dat ik als stewardess begon, was ik alleenstaande mama van drie kinderen en voor mij bood dat wel een oplossing. Van zondag tot en met dinsdag hing ik in de lucht, de overige dagen was ik er voor de kinderen. Gedurende 24 jaar heb ik korte- of langeafstandsvluchten gedaan. Het vliegen was voor mij niet meteen een passie, wel een manier van leven. Je manier van denken als je in de lucht hangt, verschilt volledig met een leven op de grond. Maar ik deed het wel graag. Ook doordat je als stewardess steeds in de weer bent. Want als ik nu mee vlieg is dat met serieuze tegenzin. Ik hou er namelijk niet van om stil te zitten. Als kind kreeg ik al de term ‘spring in ’t veld’ toebedeeld en eigenlijk is er in de loop der jaren niet zo heel veel veranderd.”

Tussendoor ging je tijdelijk iets totaal anders doen?
“Door problemen met mijn longen mocht ik tijdelijk niet meer vliegen en ben ik in Zweden gaan wonen. Ik heb er 3 jaar een B&B uitgebaat. Dat was helemaal mijn ding, ik vond het ook veel leuker dan vliegen. Alleen heb je daar slechts toeristen vanaf maart tot oktober. Dus de resterende periode van het jaar, de donkere wintermaanden, moet je invullen en aanvankelijk was dat niet altijd even eenvoudig. Op aanraden van mijn zoon ben ik opnieuw gestart met creatief te zijn. Ik trok de natuur in om materialen te zoeken, want ik had niet meteen iets voorhanden. In het begin was het zoeken naar elementen wel een uitdaging, maar je past je snel aan. Materiaal is overal te vinden. Ik merk ook dat mijn kleinkind hier wat van heeft meegekregen, hij ziet nu ook unieke figuren in takken of andere dingen die we op een wandeling tegenkomen. Soms ging ik wel heel ver in mijn zoektocht naar geschikte materialen om mijn werken mee te maken, al was het niet altijd even evident om alles tot bij me thuis te krijgen. (glimlacht) Zo heb ik ooit uren onderhandeld met een hoteldirecteur in het Franse Lyon over iets wat ik tegen het lijf liep en maar al te graag zou hebben. Uiteindelijk heb ik toch mijn slag thuisgehaald. Nog meer dan vroeger maak ik kunst met alles wat ik op mijn pad tegenkom. Mensen gooien immers zoveel weg waar nog mooie dingen mee kunnen worden gemaakt. Ik hoor soms wel eens zeggen dat ik prettig gestoord ben, zoals toen ik destijds in een afvalcontainer in Hamburg aan het snuffelen was, maar dat maakt het mee zo uniek en is een onderdeel van het proces.”

Na enkele jaren Zweden liep je pad dan richting Herentals. Hoe ben je hier beland?
"Mijn partner was piloot en tijdens mijn verblijf in Zweden leefden wij halftijds samen. Doordat hij van vliegtuigtype veranderde, moest hij terug voltijds gaan vliegen. Daarom ben ik terug naar Antwerpen gekomen. Het lukte me niet om me aan te passen door de slechte lucht, het lawaai en de mentaliteit van een grote stad. Aanvankelijk vonden we een leuke plek in het Nederlandse Bergen-op-Zoom, maar door de coronacrisis moesten we op zoek naar iets anders. We kwamen bij toeval in Herentals terecht en daar zijn we erg tevreden mee. Hoewel het een stad is, heerst hier meer de mentaliteit van een dorp. Mensen gaan een gesprek aan en zijn gewoon zichzelf. We hebben hier vrij snel een thuisgevoel gevonden.”

Ook op creatief vlak kon je je hier verder ontwikkelen?
“Klopt, ik had me ingeschreven in de academie in Herentals maar kreeg al snel een interessante vraag van cultuurcentrum ‘t Schaliken. Ze waren nog op zoek naar een lokvogel om fotograaf en ornitholoog Peter Mertens te strikken voor een tentoonstelling. En aangezien ze weet hadden van mijn vogelcreaties werd de vraag gesteld of ik hem kon overtuigen voor een dubbeltentoonstelling. De man was intussen verhuisd van Herentals naar Spanje, maar ik kon hem toch overhalen om mee in het project te stappen. Zo stonden we samen in voor de eerste expositie in ’t Schaliken na corona. Daarna bleek al snel dat de ruimte op ons appartement te klein was, dat heb je als je met hout, metaal, plastic, papier, karton en alles wat je kruist op je pad aan de slag gaat. In de loop der jaren had ik ook een cursus steenkappen en glasbewerking gevolgd, dus het aantal materialen nam enkel maar toe. Gelukkig vond ik een plaats bij Moktamee, eerst in de Bovenrij, nu in de Hikstraat. Iedereen heeft daar een eigen stek om te werken, maar we doen ook een aantal dingen samen doorheen het jaar. In de zomer is er alweer Uit de Kunst, een veiling voor het goede doel en later dit jaar een Curiosamarkt en Kerstmarkt. Geregeld verzorg ik een workshop voor jong en oud en in mijn atelier weet ik elke dag wel wat te doen. Elk stuk wordt gemaakt vanuit mijn buikgevoel en vooraf weet ik nooit waar ik naartoe wil. Dat maakt het allemaal zo leuk. Geen enkele dag verveelt me.”

Foto’s: Eddy Leysen