“Mensen in armoede worden zelden geassocieerd met creativiteit”

Nathalie Frenay, coördinator van de Herentalse vzw De Fakkel, laat er geen gras over groeien. In haar openingszin sneuvelt al meteen een eerste cliché. “Mensen in armoede worden zelden geassocieerd met creativiteit in de brede zin van het woord. Het tegendeel is waar. Vaak zijn kwetsbare mensen wél heel erg creatief. Voor ‘Buiten beeld, de kracht van kwetsbaarheid’ hebben we hen gevraagd om met dat talent aan de slag te gaan en hun kwetsbaarheid om te zetten in kracht.”

De titel van de expo is duidelijk niet lukraak gekozen.
Nathalie Frenay: “Dat klopt. ‘Buiten beeld’ mag je letterlijk interpreteren. Mensen in armoede blijven vaak achter de schermen en worden door de maatschappij schaamteloos over het hoofd gezien. De tentoonstelling ambieert de omgekeerde beweging: kwetsbare mensen in de schijnwerpers plaatsen, aan de hand van zelfgemaakte creaties en foto’s van Marijke Beckers.”

Even uitzoomen: waar staat De Fakkel voor?
Nathalie: “Vzw De Fakkel wil mensen in armoede aan het woord laten en werkt nauw samen met De Dorpel, een welzijnsschakel die zijn bekendheid dankt aan zijn sociaal restaurant en tweedehandswinkel. Onze vzw werkt vooral structureel rond armoede. Vanuit de getuigenissen van mensen die bij ons terechtkomen, proberen wij hun leven duurzaam te verbeteren. Kijk naar mobiliteit: dat is en blijft voor onze mensen een heikel thema. Samen met politici proberen we op zoek te gaan naar oplossingen. Wij zijn dus geen eerstelijnshulp die voorziet in voeding of kleding, maar als organisatie zijn we wel broodnodig. Greet, die gebruik maakt van onze diensten, kan daarvan getuigen vanuit eigen ervaring.”
Greet Willems: “Voor mij is vervoer inderdaad cruciaal. Het is de enige manier om mij te verplaatsen. Dat vervoersmaatschappij De Lijn in landelijke gebieden een aantal buslijnen wil schrappen, is een streep door mijn rekening. Die beslissing maakt de eenzaamheid alleen maar groter. Een beperkte mobiliteit betekent een beroving van mijn vrijheid.”

Jij hebt actief meegewerkt aan de expo. Daarmee kom je openlijk uit voor de situatie waarin jij leeft. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?
Greet: “Ik heb elke dag te eten en kan mijn rekeningen nog betalen, gelukkig. Dat maakt me dankbaar, maar voor een extraatje is geen financiële ruimte meer. Ik haal vooral voldoening uit mijn vrijwilligerswerk bij De Dorpel. Op die manier kan ik mijn gedachten verzetten. Dat werk helpt mij ook om anders naar mijn leven te kijken. Elke dag opnieuw ga ik op zoek naar kleine dingen die mij nog wel blij kunnen maken.”
Nathalie: “Greet is één van de mensen die via de tentoonstelling het woord nemen, die durven te getuigen over de obstakels waarmee ze te maken krijgen. Het zijn verhalen zoals die van haar die anderen een inzicht geven in wat leven in een financieel kwetsbare situatie écht betekent.”

De Fakkel zet met de expo vooral in op beeldvorming. Is het zo erg gesteld met de manier waarop de maatschappij naar kwetsbaren kijkt?
Nathalie: “Helaas wel. Mensen in armoede worden vaak met de nek aangekeken. Eigen schuld, dikke bult, weet je wel. Dat willen we voorkomen, want dat beeld is fout. Onze mensen zijn, net als iedereen, trots op wat ze doen. Ook zij willen gezien en gehoord worden. Wij willen de negatieve beeldvorming doorprikken en tonen wie ze echt zijn: mensen met veerkracht en talenten. De maatschappij zou anders naar hen kunnen kijken, hen niet uitsluiten en niet langer denken dat ze de situatie waarin ze terecht zijn gekomen zelf veroorzaakt hebben.”

Dan heb je het over de hardnekkige clichés die jullie uit de wereld willen helpen. Welk zijn anno 2026 de meest gehoorde vooroordelen?
Nathalie: “Veel buitenstaanders denken dat het hun eigen schuld is, dat het profiteurs zijn. Dat beeld klopt niet. Mensen geraken in armoede door bepaalde situaties, zoals werkloosheid, ziekte of het verlies van een partner. Het treft jongeren, volwassenen én senioren, al leeft dat besef nog te weinig. Dat mensen in armoede onverzorgd zouden zijn, is nog zo’n vooroordeel. Ook dat is een misvatting. Kijk naar Greet: zij behoudt haar fierheid, zelfs wanneer ze het moeilijk heeft.”

Ook de televisiesector wil af van die clichés. Dat doen zenders met programma’s als ‘Zorgen voor Mama’ of ‘Nieuwe Buren’, waarin James Cooke en Karen Damen het moesten redden met een schamel bedrag. Helpen die tv-programma’s of maken ze er een karikatuur van?
Nathalie: “Of zo’n programma helpt, hangt af van de gekozen insteek. Hoe dan ook, als het om commerciële projecten gaat, houden we als organisatie de boot liever af. Het programma waaraan ex-K3 Kristel Verbeke meewerkt is trouwens heel verschillend van de manier waarop James Cooke en Karen Damen zich voor de gelegenheid in de armoede hebben gestort.”

Het zegt wel iets over armoede in het algemeen. Onderschatten wij het aantal mensen dat met financiële problemen te maken krijgt?
Nathalie: “Dat doen we zeker. In Herentals alleen al heeft twintig procent van de inwoners recht op een verhoogde tegemoetkoming. Dat zegt genoeg.”
Greet: “Niet alleen wij hebben het moeilijk. De maatregelen van de overheid zorgen ervoor dat gaandeweg ook mensen uit de middenklasse het lastig hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Een jong gezin met een paar kinderen, bijvoorbeeld: begin er vandaag maar aan.”

En dus is er de tentoonstelling om dat thema weer onder de aandacht te brengen. Greet, jij bent prominent aanwezig. Van kop tot teen, letterlijk dan.
Greet: (lacht) “Ik wist niet dat de foto die van mij werd genomen zo groot afgebeeld zou worden. Ik schrok daarvan, op een positieve manier weliswaar. Momenteel hangt die foto aan de ingang van de bibliotheek van Herenthout, mijn eigen gemeente. Of ik dat een eer vind? Zeker weten.”
Nathalie: “Als vzw nemen we ook deel aan het kunstenfestival STORMLoop 2026, dat plaatsvindt in mei. Het thema van dit jaar luidt ‘Wit-Blauw-Goud-Zwart’. Onze vzw koos voor goud, want onze mensen zijn stuk voor stuk goud waard. We kunnen niet genoeg benadrukken dat ook mensen in armoede voortdurend blijven zoeken naar blijheid en schoonheid.”

Wat is het beste dat de expo zou kunnen betekenen voor mensen in armoede?
Nathalie: “Dat ze niet langer buiten beeld blijven. Het feit dat we deze tentoonstelling in een aantal bibliotheken mogen tonen, is al een eerste stap in de goede richting.”

MEER INFO
De expo — in samenwerking met Ligo Kempen en fotografe Marijke Beckers — is momenteel te zien in Herenthout. Later dit jaar houdt ze halt in de bibliotheek van Olen (vanaf juni), Vorselaar (augustus), Grobbendonk (oktober) en Herentals (november-december). www.vzwdefakkel.be

Foto’s: Peter Briers, Marijke Beckers en vzw De Fakkel