Sus Van Olmen: “Voor vrede opkomen is niet gemakkelijk, maar wel noodzakelijk”

In 1991 ging Sus Van Olmen (80) uit Westerlo mee op inleefreis naar Colombia, samen met Broederlijk Delen. Hij bezocht toen voor het eerst inheemse bevolkingen, waarvan er meer dan 100 zijn in het land. Enkele van die mensen kwamen vervolgens naar België, en Sus begeleidde hen. Hij werd toen ook actief bij Amnesty Vlaanderen. Nadien hoorde hij dat één van die mensen vermoord was. “Dat zette mij ertoe aan om mij blijvend in te zetten voor de mensenrechten en voor vrede in Colombia”, aldus Sus. En 30 jaar later engageert hij zich nog steeds, en blijft hij mee internationale druk uitoefenen.

Wat is er allemaal gaande in Colombia?
Sus Van Olmen: “Er heerst heel veel corruptie en geweld. Het intern conflict in het land duurt al zo’n 60 jaar en speelt zich af tussen de guerrillagroepen en het leger, dat ook banden heeft met de paramilitairen. Er heerst heel veel straffeloosheid. Het geweld zit vooral gebonden aan de gronden, de eigendomsrechten. De laatste 35 jaar is er tot zo’n 7 à 10 miljoen hectare grond afgenomen door paramilitairen. Ook multinationals zitten er soms achter, maar ook mijnbedrijven en grote veeboeren. Dat brengt met zich mee dat de elite en de rijke mensen de grond afnemen van kleine boeren, bijvoorbeeld. Grond wordt verhandeld met een handafdruk en zonder papieren. Die strijd om de grond is ook belangrijk voor de drugshandel. Heel veel grond in Colombia wordt gebruikt voor het dealen van drugs en daar wil de Vredesgemeenschap ook een dam tegen opwerpen. Verder is de levenskwaliteit van de inheemse volkeren heel laag.”

Hoe voeren jullie internationale druk uit?
“Van in het begin al doen we dat via onze minister van Buitenlandse Zaken, de Belgische ambassadeur in Colombia en de Colombiaanse ambassadeur in België. We ondernemen ook heel veel spoed­acties, sturen brieven naar autoriteiten, waaronder in Colombia maar ook het Internationaal Strafhof in Den Haag en de Inter-Amerikaanse Commissie en Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens. Zo hebben we al veel druk uitgeoefend op de regering in Colombia. De gemeente Westerlo sloot zich in 2006, nadat ik voor het eerst de Vredesgemeenschap in België begeleidde, aan bij ons Bondgenootschap voor vrede, net als de pastorale eenheid, andere Kempense gemeenten en de Provincie Antwerpen. Ik ben toen ook begonnen met mensen hier aan te spreken om zich mee te engageren. Door internationale druk kan je wel degelijk bekomen dat de situatie voor de mensenrechten daar verbetert. Er gebeuren minder moorden. Maar het blijft nodig om de mensen daar te verdedigen, het werk is nog lang niet afgelopen.”

Hoe zet de Vredesgemeenschap zich concreet in voor de inheemse bevolkingen?
“Wij engageren ons op coöperatief verband en op een ecologische manier om daar een maatschappij op te bouwen, een gemeenschap, waar het met elkaar solidair zijn heel belangrijk is. Het engagement is gebaseerd op geweldloosheid, dus er worden geen wapens gebruikt of gewapende mensen toegelaten in de gemeenschap. Daarnaast gaat de Vredesgemeenschap altijd vermoorde mensen die aan de kant van de weg achtergelaten worden een waardige begrafenis geven, wat hun achtergrond ook mag zijn. Wij geloven dat elke mens die sterft recht heeft op waardig sterven.”

Op 5 juni erkende de nieuwe Colombiaanse president Gustavo Petro de staatsmisdaden tegen de gemeenschap. Jij was daar ook aanwezig. Hoe was dat?
“Hij bood zijn verontschuldigingen aan de Vredesgemeenschap aan en zei ook dat hij de verantwoordelijkheid wil opnemen voor de mensenrechtenschendingen die plaatsgevonden hebben in zijn land. Die erkenning is heel belangrijk voor ons. Alle vorige regeringen hadden banden met de paramilitairen, het leger en het gerecht. Natuurlijk doen de paramilitairen nog steeds grotendeels wat ze willen, maar het is al heel wat dat de president zich zo voor ons uitspreekt. Ik heb er zelf ook een woordje mogen zeggen, voor een publiek van zo’n 200 man. Dat was toch indrukwekkend. Soms heb ik zoveel stress, maar daar helemaal niet. Ik weet dan dat ik daar ben voor die gemeenschap. De waardering is heel groot. Je krijgt daar zoveel voldoening van, van die mensen te ondersteunen en te helpen. Ze zijn ook heel dankbaar. Voor vrede opkomen is niet gemakkelijk, maar wel noodzakelijk.”

Is dat ook wat je het mooiste vindt aan je engageren, de dankbaarheid van die mensen?
“Zeker en vast. Wij betekenen heel veel voor die mensen en dat laten ze ook voelen. Het is mooi om te zien dat zij door internationale druk toch kunnen overleven. Wij zien hen ook als voorbeelden, want wij kunnen van hen veel meer leren dan zij van ons. Zij zijn geweldloos en leven ecologisch, steunen sterk op hun gemeenschap. Al hun goederen zijn ook voor een groot stuk collectief. En ondanks dat de levensomstandigheden vaak erbarmelijk zijn, is dat toch te bewonderen. Wij kunnen ons dat hier niet voorstellen. Het is ook altijd speciaal om enkele van die mensen hier in België te mogen ontvangen. Nu komt er binnenkort iemand van hen naar hier die zijn jongste kindje naar mijn kleindochter Ribe heeft vernoemd. Zij belandde toen ze zes jaar was in een coma maar raakte erdoor en studeert nu internationale journalistiek. Die mensen vonden dat een heel symbolisch verhaal. Zulke tekenen van dankbaarheid motiveert mij eens zo meer. Maar dat engagement moet ook in je zitten, anders kan je het niet doen. Ik ben altijd gelovig geweest, maar mij engageren is iets wat er ook zo al in zat. Het kan je leven zoveel betekenis geven en het verbindt je ook met anderen. Het maakt je voor een stuk veel gelukkiger. Die liefde voor engagement heb ik ook altijd proberen door te geven aan mijn kinderen.”

De gemeente Westerlo, waar je geboren en getogen bent, huldigde je onlangs ook als duurzame held van de vrede.
“Dat was een heel speciale ervaring. Ik had ook absoluut niet verwacht dat er zoveel volk op af zou komen. Dat betekent dat er toch veel mensen sympathiseren met wat wij doen en ons ook ondersteunen. Want ik doe dit zeker niet alleen, er zijn zoveel andere mensen bij betrokken. Ze noemen ons helden, maar de echte helden zijn de slachtoffers. De slachtoffers van de straffeloosheid in Colombia, maar ook de slachtoffers van de oorlogen. Het zijn zij die al het geweld moeten doorstaan. Het zijn zij die proberen hun kinderen weg te houden van het drugsgeweld, het paramilitairisme, en een maatschappij proberen op te bouwen die gebaseerd is op gemeenschappelijkheid en waardigheid.”

Foto’s: Delia Filippone en Sus Van Olmen