Glacioloog Lander Van Tricht: “De toekomst is nu al bezig”

Glacioloog, het lijkt geen droomberoep dat je als scholier neerschrijft in een opstel. Of droomde je altijd al van sneeuw en ijs?
Lander Van Tricht: “We trokken thuis vaak naar de Alpen om daar te gaan wandelen. Een paar jaar geleden hebben we oude reisdia’s ingescand. Toen zag ik foto’s van mij als vierjarig jongetje op een gletsjer. Ik ben altijd gefascineerd geweest door bergen. Maar eigenlijk was mijn droom om weerman op tv te worden. Dat was ook de reden waarom ik geografie ben gaan studeren. Veel jobaanbiedingen krijg je dan niet, zeker niet als tv-weerman. Daarom koos ik als onderwerp voor mijn masterthesis een Zwitserse gletsjer uit. Ik mocht daar ook naartoe. Toen ik daar stond, wist ik het: dit is echt wat ik wil gaan doen.”

Voor jouw werk zit je vaak in Zwitserland. Dat lijkt logisch, hier kom je geen gletsjers tegen.
“Ik denk dat er maar een tiental mensen in Belgen zijn die gletsjers bestuderen. In België is er wel een lange traditie van poolonderzoek, maar minder van gletsjers. In Zwitserland zijn er zeker meer dan honderd glaciologen. Daar wordt het aanzien als een speciaal beroep, iedereen kijkt ernaar op en is erdoor gefascineerd. Dat is hier ook zo, glacioloog, dat klinkt meteen exotisch.”

Je staat als glacioloog ook midden in de actualiteit. De opwarming van de aarde met 1,5 graad, de gletsjerramp in Nepal, het houdt niet op.
“Die opwarming met 1,5 graad, dat was voor klimaatwetenschappers al lang een uitgemaakte zaak. Maar soms is het beter om een hoopvolle boodschap te verkondigen. Als mensen het gevoel krijgen dat er niets meer kan worden aan gedaan, gaan ze zich ook minder inzetten.”

Moet je zelf ook proberen om niet te pessimistisch te worden?
“Toch wel, altijd met slecht nieuws bezig zijn dat werkt meer en meer op mijn humeur. Onlangs las ik een artikel over solastalgie: het gevoel dat je krijgt wanneer je een landschap ziet verdwijnen dat niet meer terugkomt. Dat gevoel heb ik ook met gletsjers. Je ziet ze voor je ogen verdwijnen, je weet dat ze niet meer terugkomen. Mijn kinderen gaan geen gletsjers meer zien. Je zit de hele tijd iets te bestuderen dat aan het verdwijnen is.”

Je gebruikte daar het mooie woord landschapspijn voor.
“Dat is echt het gevoel, ja. Bij de brand in de Hoge Venen kwam dat woord ook voor. Ik vind dat het beter bij gletsjers past. Een bos dat afbrandt, komt na tien jaar terug. Maar gletsjers zijn weg, die komen niet meer terug.”

Je haalde met één van je publicaties al het gereputeerde Nature. Heb je het nu over alle gletsjers die zullen verdwijnen?
“Er werd altijd gekeken naar de grootste gletsjers die belangrijk zijn voor de stijging van de zeespiegel. Maar onze studie richtte zich naar elke glets­jer. Wanneer gaan die verdwijnen? We lijken naar een opwarming te gaan met 2,7 graden. Vandaag zijn er in de Alpen ongeveer 3.000 gletsjers. Door een opwarming met 2,7 graden houden we er daarvan nog 110 over. Dan spreken we echt over uitsterven, over iets dat niet meer terugkomt. Over heel de aarde zijn de cijfers iets minder negatief. Als we ons echt gaan inzetten tegen de klimaatopwarming, kunnen we wereldwijd nog de helft van alle gletsjers overhouden.”

We hebben de beelden gezien van Nepal, wat staat er ons in de Alpen te wachten?
“Gletsjers zijn daar heel belangrijk voor het toerisme. Skiliften verdwijnen, de afgelopen zomer was ook de eerste waarin er hoog in de Alpen geen enkel skigebied open was. Is dat geen luxeprobleem? Waarom skiën in de zomer? Ja, dat is waar. Maar ook de uitzichten veranderen. En daarnaast zijn er de natuurrampen. Het Zwitserse dorp Blatten is vorig jaar helemaal bedolven door ijs en puin. Dat gaan we vaker zien: permafrost smelt, landschappen worden onstabiel. Dan heb je nog de watervoorziening. De mensen weten vaak niet dat de Rijn ontspringt in de Alpen, veel water komt van de gletsjers. De lage waterstand deze zomer kwam ook omdat die gletsjers nu zoveel kleiner zijn. Als we binnen 30 jaar geen gletsjers meer zullen hebben, komt het water in de Rijn nog lager te staan. Tot slot is er nog de stijging van de zeespiegel. Een gletsjer die in Alaska smelt, doet het water in de haven van Antwerpen stijgen. Het lijkt ver van ons bed, maar het zal ons echt treffen.”

Is er nog hoop?
“Ik eindig mijn presentaties altijd met een hoopvolle boodschap. Maar er zijn al heel wat processen in gang gezet die voor een verloren zaak zorgen. Dat geldt al voor de Alpen, maar de wereld stopt daar niet. Als we de gletsjers in de Andes willen redden, doet elke graad ertoe. Met elke 0,1 graad die we kunnen beperken, kunnen we 2 % ijs op aarde redden. Dat lijkt niet veel, maar het doet er echt toe. Dat moet een boodschap zijn, om ons echt hiervoor in te zetten.”

Wat voel je dan bij die uitspraak van minister Theo Francken? Leef er lekker op los, zet je met een biertje bij het zwembad…
“Dat is jammer natuurlijk. De mensen waarvoor ik spreek zijn wel geëngageerd en overtuigd. Maar er moet meestal iets ergs gebeuren voor de massa het echt begrijpt. Ik zou wel meer in discussie willen gaan met mensen die kritisch zijn. Maar door al die hittegolven deze zomer heb ik wel het gevoel dat meer mensen begrijpen dat er echt iets aan de hand is. Ik hoop dat dit een kantelpunt kan zijn in hun gedachten. Al ben ik niet iemand die oproept om te gaan protesteren. Ik ben een wetenschapper die objectieve onderzoeken doet. Me met cijfers bezighouden, dat is mijn taak, ik moet niet aan de poorten liggen rammelen.”

Kempenliefhebber Jan Hertoghs schreef recent met ‘Kind zonder winter’ een bijzonder boek over het verdwijnen van de barre koude. Leven onze kinderen straks echt zonder winter?
“Dat kennen onze kinderen nu al, denk ik. De afgelopen jaren heeft het wel eens een dag gesneeuwd. Maar de dag erna is die sneeuw weg. En bij -3° wordt er al code rood afgekondigd. We moeten eigenlijk niet meer over de toekomst spreken. Het is nu al bezig. En als we dan 20 of 30 jaar doorspoelen, zal het misschien nog maar een paar dagen vriezen op een jaar. Ons klimaat verdwijnt, we krijgen het winterklimaat van Bordeaux: veel regen, grijs weer, misschien af en toe vorst.”

Is dat geen drama op een andere schaal? Kinderen die de slee nog eens mogen bovenhalen, dat is toch puur geluk?
“Dat is heel jammer. Vroeger gebeurde dat elke winter. Je kan dat ook anders bekijken. Hoe die kinderen zich kunnen amuseren tijdens zo’n sneeuwdag, ik kijk daar graag naar. Dat is geen landschapspijn. Het is een soort heimwee, naar de dingen van vroeger. Ik ben ook een echte winterliefhebber. Ik ken mensen die er erg naar uitkijken, naar die dagen dat er een paar vlokken sneeuw gaan vallen. Meestal is dat wel teleurstellend.” (glimlacht)

Maar je gaat niet verhuizen naar Antarctica?
“Nee, daarvoor woon ik te graag in de Kempen.”

MEER INFO
Lander is wel weerman voor de Kempen geworden. Je kan zijn regionaal weerbericht elke dag bekijken via www.weerkempen.be.

Foto’s: Lander Van Tricht