Ga naar inhoud
Onderox
Terug naar overzicht

Een dorp na de wervelwind

OOSTMALLE – Weet jij nog waar je was op 25 juni 1967? De inwoners van Oostmalle herinneren het zich nog levendig. Het was een zondagmiddag, bloedheet en bij de familie Kenis uit de Kloosterstraat werd een zevende zoon boven de doopvont gehouden. Heel het dorp was uitgelopen om de stoet te zien. Tot om zeventien minuten over vier de hel losbreekt. Vijftig jaar later is er voor de Oostmallenaars nog altijd een leven vóór en een leven nà de tornado.

Ook dorpsgids Gaston Bosmans herinnert zich die tragische dag. “Ik was toen zeventien en speelde klarinet bij de harmonie. Dat is belangrijk voor wat ik straks ga vertellen”, begint hij. Maar eerst neemt hij me mee naar de hoek van de Dorpsplaats en de Blijkerijstraat. “Hier stond ik”, zegt hij, “met de harmonie nadat we de stoet voor het doopkind Boudewijn aan het gemeentehuis hadden afgezet. De genodigden waren nog geen kwartier binnen als we van achter de toren van de Sint-Laurentiuskerk een zwartbruine wolk zien aankomen. Ik dacht nog: dat is een straffe wind, hij heeft alle bladeren van de bomen afgerukt. In werkelijkheid waren het planken, meubels, bakstenen en golfplaten. Ze waren van meubelbedrijf ‘De Kempen’ in Zoersel waar de tornado die uit WestVlaanderen kwam opnieuw aan de grond was gekomen. Waarna hij koers zette naar Oostmalle en een spoor van vernieling achterliet, voor hij in Rijkevorsel weer omhoog ging. Alles bij elkaar heeft het maar een paar minuten geduurd.”

Groot ongeluk, kleine gelukjes
Het was als een slurf, zo’n vierhonderd meter breed die in de dorpskern van Oostmalle alles meezoog wat los en vast zat. Gaston: “ Auto’s vlogen door de lucht en werden meters verder tegen de grond gesmakt. Op het dorpsplein ging de frituur van haar sokkel, tolde enkele keren over de kop en kwam op de Hoogstraatsebaan terecht. De bazin stond er nog in. Kan je je voorstellen hoe de potten mayonaise en pickles haar rond de oren vlogen en kokend frietvet alle kanten opspatte? Ze is zwaar verbrand maar levend uit de frituur gehaald. Het is een wonder dat er bij de slachtoffers geen doden zijn gevallen. De genodigden voor het doopfeest die in de stoet meeliepen waren net voor de tornado passeerde het gemeentehuis binnengegaan voor de receptie. Dat gebouw heeft gelukkig standgehouden, op gesneuvelde ruiten en een losgerukt torentje na. Een uur eerder stonden ze nog allemaal in de kerk waarvan de tornado het middenschip volledig verwoestte.” Buiten stonden nog honderden Oostmallenaars die naar de stoet hadden gekeken. Gaston: “Was die stoet er niet geweest, waren er misschien veel dorpsbewoners thuis gebleven en bedolven onder het puin. In totaal zijn er 117 huizen totaal vernield.” En Gaston zelf? “Ik vluchtte in het portaal van de cinema, met nog de helft van mijn klarinet in de hand. De andere helft met het marsboekje dat opengeslagen was op de Brabançonne die we net gespeeld hadden, was weggevlogen. Ik heb het nooit teruggevonden. Stafke die naast mij stond, was er erger aan toe. Er vloog een auto tegen hem die zijn twee benen in stukken brak. Het bloed stroomde eruit. Voor een ambulance was er geen tijd, een toevallige passant heeft hem naar het ziekenhuis gevoerd. Onderweg reden ze voorbij Stafke’s huis en zag hij de totale vernieling.”

De begankenis
Voor de 50ste herdenking van de tornado stippelde Toerisme Malle een parcours uit waarlangs de tornado destijds passeerde. Gaston: “Veel is er niet meer van te zien, de dorpsbewoners hebben de schade zo goed mogelijk hersteld of hun huis afgebroken.” Hier en daar zien we nog een dak met twee soorten pannen of een opnieuw gemetselde gevel. Met foto’s en verhalen proberen we ons voor te stellen hoe het dorp er die zondagavond bij lag. Op onze wandeling komen we Andrea tegen. Ook van haar huis heeft Gaston een foto. En Andrea begint te vertellen. Hoe ze een dag eerder verhuisd waren naar hun splinternieuw huis en ze die zondagmiddag op de slaapkamers met alle macht probeerde om de ramen te sluiten tegen wat ze toen dacht dat een stormwind was. “Ik kon nog net op tijd naar beneden duiken voordat alle ruiten aan diggelen gingen”, zegt ze. “Toen het voorbij was en ik durfde opkijken, was het dak weg. We liepen, zoals iedereen in paniek de straat op, pikzwart van het stof.” Achter elke gevel huist wel zo’n verhaal maar Gaston neemt me nog graag mee naar het park. Ik merk op dat de boomkruinen hier rare vormen hebben. Eén boom laat zien hoe de tornado zich rond de stam wervelde.

Een vlaag van solidariteit
The day after, Oostmalle werd wakker, verdwaasd en niet wetend waar te beginnen. Gaston: “Er kwam een golf van solidariteit op gang. Wie gespaard was gebleven, hielp elders puin scheppen of daken dicht timmeren. Leerlingen van naburige scholen kwamen op woensdagmiddag tuinen opruimen en er werden van overal meubels, huisraad en kleren aangebracht want veel Oostmallenaars waren alles kwijt. Helaas kwamen er ook veel ramptoeristen.” Van overheidswege was de tornado de rechtstreekse aanleiding om het rampenfonds op te richten, zoals we dat vandaag nog kennen. Gaston: “Maar het duurde lang vooraleer dat echt van de grond kwam en tja, als er centen mee gemoeid zijn, kwam er wel wat na-ijver en onvrede omdat het niet genoeg was.” Ook de koning kwam de Oostmallenaars een hart onder de riem steken en koningin Fabiola bracht in december van dat jaar een bezoek aan de kerststal die in het portaal van de half-verwoeste kerk was ingericht om geld in te zamelen.

De toren is weg!
Wat de Oostmallenaars nog het meest bijblijft, is dat die zondagmiddag de toren haar spits verloor. Gaston: “Van overal hoorde je roepen: de toren is weg! Pas in 1980 hebben we hem een nieuwe spits kunnen geven, identiek aan het origineel. De kerk zelf die erg beschadigd was, is al vlug na de tornado afgebroken. De overheid greep immers die kans om de Antwerpse Steenweg flink te verbreden zodat we nu met het drukste kruispunt van de Kempen zitten.” Voor de herdenking organiseert Malle op de tweede verdieping van de toren een belevingsmoment. Gaston: “We hebben heel wat filmopnames van de stoet die twee uur voordat de tornado passeerde van de Kloosterstraat naar de Dorpsplaats trok. Van de tornado zijn er geen beelden, waarschijnlijk moest de cameraman zelf dekking zoeken.” Of toch, in de film valt me in langs de kant van de weg een jonge vrouw op in een jurk met fleurig bloemenpatroon. In de allerlaatste beelden die de cameraman gemaakt heeft, zie ik die jurk terug. Midden in het gewoel van honderden mannen, vrouwen en kinderen die van achter de toren een bruinzwarte wolk zien aankomen en in paniek een schuilplaats zoeken. Of de vrouw er zonder kleerscheuren vanaf is gekomen, weten we niet. Dat haar leven, zoals voor zoveel Oostmallenaars, na de tornado is veranderd, dat weten we wel zeker.

Tekst en foto’s: Suzanne Antonis en Toerisme Malle

Herdenking 50 jaar tornado
Om 50 jaar tornado te herdenken stak Malle een wervelend programma in elkaar. Een greep uit het aanbod:
- In de nieuw gebouwde Sint-Laurentiuskerk loopt van 12 mei tot 16 juli 2017 een tentoonstelling over de tornado, met foto’s, nieuwsberichten, kranten en tijdschriften en onuitgegeven getuigenissen.
- De wandeling ‘Begankenis’ kan aangevraagd worden voor groepen. Individuele bezoekers kunnen het parcours afleggen aan de hand van een brochure.
- De belevingstoren is op aanvraag te bezoeken tot 30 juni 2017.
- Van 23 tot 25 juni 2017 is er een herinneringsweekend met tal van activiteiten. Zondag om 16.17 uur is een officieel herdenkingsmoment met beeld en geluid van wat zich dag op dag vijftig jaar geleden heeft afgespeeld.

Volledig programma en praktische info op www.tornadomalle.be


Reactie toevoegen

Velden met een * zijn verplicht.

Onderox?*